เมื่อวันที่ 18 ตุลาคม 2025 เทศกาลวรรณกรรมเชียงใหม่ (Chiang Mai Literary Festival) เปิดฉากอย่างเป็นทางการที่ศูนย์การค้าเซ็นทรัล เฟสติวัล เชียงใหม่ และพื้นที่จัดกิจกรรมรอบๆ ย่านนิมมาน โดยคณะจัดงานซึ่งนำโดย นางสาวอนงค์ศรี ไชยวงศ์ ผู้อำนวยการเทศกาล ประกาศรูปแบบการจัดงานแบบไฮบริดที่ผสมการสัมมนาในสถานที่จริงกับการถ่ายทอดสดและกิจกรรมดิจิทัล เพื่อตอบรับพฤติกรรมผู้บริโภคหลังวิกฤตโควิด-19
คณะจัดงานระบุว่าเทศกาลครั้งนี้จัดระหว่างวันที่ 18–20 ตุลาคม 2025 มีผู้ร่วมงานทั้งนักเขียน บรรณาธิการ ผู้จัดพิมพ์ และผู้อ่านรวมกว่า 12,000 คน (รวมผู้เข้าร่วมออนไลน์) โดยได้รับการสนับสนุนหลักจากกลุ่มเซ็นทรัล ในงานวันเปิด นายพิชัย จิราธิวัฒน์ ผู้บริหารกลุ่มเซ็นทรัล เดินทางมาเป็นประธานพิธีและประกาศทุนสนับสนุนโครงการส่งเสริมการอ่านของเทศกาลผ่านสำนักงานเซ็นทรัล เชียงใหม่ เพื่อเสริมศักยภาพของระบบนิเวศวงการหนังสือในภาคเหนือ
ผู้จัดงานรายงานผลเบื้องต้นว่าในช่วงสามวันของเทศกาล บูธผู้จัดพิมพ์อิสระและร้านหนังสือท้องถิ่นมียอดขายเพิ่มขึ้นเฉลี่ยประมาณ 18–25% เทียบกับเทศกาลเดียวกันในปี 2022 ขณะที่แพลตฟอร์มจำหน่ายหนังสือดิจิทัลของเทศกาลรายงานการดาวน์โหลดและฟังพอดแคสต์เกี่ยวกับวรรณกรรมเพิ่มขึ้นราว 34% ซึ่งคณะจัดงานประเมินว่าเป็นสัญญาณการเปลี่ยนผ่านสู่ระบบผสมระหว่างช่องทางออฟไลน์และดิจิทัล
หนึ่งในหัวข้อสำคัญที่ถูกหยิบยกในเวทีเสวนาคือบทบาทของเทศกาลวรรณกรรมต่อระบบนิเวศวงการหนังสือ (ความสำคัญของเทศกาลวรรณกรรมต่อระบบนิเวศวงการหนังสือ) โดยนักจัดพิมพ์ท้องถิ่นและผู้แทนนักเขียนระบุว่าเทศกาลช่วยเชื่อมต่อเครือข่ายการจัดจำหน่าย เปิดโอกาสให้ผู้เขียนหน้าใหม่เข้าถึงผู้อ่าน และกระตุ้นให้เกิดการร่วมมือระหว่างสถาบันการศึกษา ร้านหนังสือ และสื่อดิจิทัล ซึ่งมีผลต่อยอดขายและพฤติกรรมการอ่านในระยะกลางถึงยาว
อีกประเด็นที่มีการอภิปรายอย่างจริงจังคือเรื่องการเซ็นเซอร์วรรณกรรม โดยในเวทีหนึ่ง นายสมชาย บุญเกิด ตัวแทนจากสมาคมผู้จัดพิมพ์ กล่าวว่าในระยะหลังมีกรณีข้อขัดแย้งเกี่ยวกับเนื้อหาบางเล่ม แต่คณะผู้จัดงานและผู้แทนนักเขียนเรียกร้องให้ใช้พื้นที่เทศกาลเป็นเวทีการสนทนาเพื่อหาข้อสรุปร่วมกัน แทนการสั่งแบนทันที ฝ่ายตัวแทนหน่วยงานภาครัฐเรียกร้องความระมัดระวัง แต่ยืนยันว่าการจัดงานครั้งนี้ไม่มีการแบนผลงานใดๆ ในพื้นที่เทศกาล
ในแง่ของการส่งเสริมภาพลักษณ์เมือง เจ้าหน้าที่จากเทศบาลเชียงใหม่และผู้จัดงานชี้ว่าเทศกาลเป็นหนึ่งในกิจกรรมที่สนับสนุนสถานะเชียงใหม่ในฐานะเมืองสร้างสรรค์ของ UNESCO โดยเฉพาะด้านงานหัตถกรรมและศิลปะพื้นถิ่น (Chiang Mai เป็น UNESCO Creative City ด้าน Crafts and Folk Art) ซึ่งการรวมตัวของงานวรรณกรรมร่วมกับงานศิลป์และกิจกรรมชุมชน ช่วยยกระดับการท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรมและสร้างช่องทางใหม่ให้กับผู้ผลิตเนื้อหาในท้องถิ่น
นอกจากงานในพื้นที่จริง เทศกาลยังเปิดแพลตฟอร์มดิจิทัลที่เชื่อมต่อผู้ร่วมงานทั้งในและต่างประเทศ โดยมีการจัดเวิร์กช็อปเขียนออนไลน์ การไลฟ์พูดคุยกับนักเขียนต่างชาติ และการจับคู่ธุรกิจ (B2B matchmaking) ระหว่างผู้จัดพิมพ์ไทยกับผู้แทนลิขสิทธิ์จากต่างประเทศ คณะจัดงานระบุว่าการผสมผสานรูปแบบดังกล่าวช่วยขยายโอกาสให้ผลงานไทยเข้าสู่ตลาดต่างประเทศเร็วขึ้น
นางสาวอนงค์ศรี กล่าวระหว่างแถลงข่าวตอนปิดงานว่า “เทศกาลในปีนี้มุ่งเน้นการฟื้นฟูระบบนิเวศวงการหนังสือหลังโควิด ผ่านการส่งเสริมช่องทางจำหน่ายแบบไฮบริด การพัฒนาศักยภาพผู้เขียนหน้าใหม่ และการสร้างเครือข่ายเชิงพาณิชย์ที่ยั่งยืน” ขณะที่นายพิชัย จิราธิวัฒน์ กล่าวว่าเซ็นทรัลจะขยายพื้นที่ร่วมกิจกรรมที่เซ็นทรัล เชียงใหม่ เพื่อเป็นศูนย์กลางการจัดกิจกรรมวรรณกรรมและศิลปวัฒนธรรมของภาคเหนือ
สรุป: เทศกาลวรรณกรรมเชียงใหม่ 2025 ซึ่งจัดขึ้นระหว่างวันที่ 18–20 ตุลาคม 2025 ที่เซ็นทรัล เฟสติวัล เชียงใหม่และย่านนิมมาน เป็นตัวอย่างการปรับตัวของเทศกาลวรรณกรรมหลังวิกฤตโควิด-19 ด้วยรูปแบบไฮบริดที่รวมช่องทางดิจิทัลและออฟไลน์ ส่งผลให้ยอดขายของผู้จัดพิมพ์อิสระและร้านหนังสือท้องถิ่นเพิ่มขึ้น ขณะเดียวกันเทศกาลยังทำหน้าที่เป็นเวทีหารือประเด็นการเซ็นเซอร์และการพัฒนาระบบนิเวศวงการหนังสือ โดยได้รับการสนับสนุนจากกลุ่มเซ็นทรัลและสถาบันท้องถิ่น ช่วยเชื่อมโยงเชียงใหม่กับสถานะเมืองสร้างสรรค์ของ UNESCO และขยายโอกาสสู่ตลาดต่างประเทศ
